Góc IT – Đoàn Chính Nghiêm

Danh sách tài khoản iOffice Ban CHQS cấp xã (Hệ thống QLVB và điều hành UBND tỉnh Lâm Đồng)

Các đồng chí văn thư Ban CHQS cấp xã trực thuộc Bộ CHQS tỉnh Lâm Đồng truy cập phần mềm iOffice theo danh sách tài khoản và mật khẩu mặc định như danh sách sau:

https://drive.google.com/file/d/16w4nYkRwwRawcQCbbqOW3fd11xZ1_03Y/view?usp=drive_link

https://drive.google.com/file/d/1t73P8qS1MdNsOGU1wRsGaM7GTzSkA2j2/view?usp=sharing

Published by Đoàn Chính Nghiêm on 28/05/2026 | Permalink

Tiềm năng của Web 3.0 và tương lai rộng mở

Web 3 là một từ khóa thu hút rất nhiều sự chú ý thời gian qua. Vậy Web 3 là gì và liệu Web 3 thực sự có tiềm năng thay đổi nhân lại trong tương lai?

Web 3.0 được ra đời để giải quyết những hạn chế của Web 2.0 và mang đến những cải tiến mới.
Ở Web 3.0, người dùng được thực sự sở hữu thông tin của mình và là môi trường lý tưởng để chuyển giao giá trị.
Web 3.0 còn ở giai đoạn mới nhưng có tiềm năng thay đổi nhân loại như cách mà Web 2.0 đã làm và sẽ tạo ra một sự chuyển dịch lớn về sự thịnh vượng cho những thế hệ chịu thay đổi.

Web 3.0 là gì?

Trước khi đi sâu tìm hiểu về Web 3.0, ta cùng tìm hiểu về khái niệm cơ bản nhất – Web.

Web là gì?

Web (hay website) là một tập hợp thông tin có thể được truy cập thông qua Internet. Tập hợp thông tin này chính là những thứ được phát triển và đăng tải lên Web, từ các bài báo, mạng xã hội, trang giải trí,…

Có khá nhiều người thường nhầm lẫn Web với Internet, Internet là hạ tầng, còn Web chính là những thứ được phát triển trên hạ tầng đó. Một ví dụ đơn giản là anh em có thể liên tưởng:

Internet giống như một cái hiệu sách.
Web chính là các bộ sưu tập sách trong hiệu sách đó.
Tập hợp thông tin chính là những quyển sách trong các bộ sưu tập sách.

Tất cả giúp hình thành nên không gian mạng mà ta đang truy cập ngày nay.

Vậy để đến với Web 3.0, Web đã trải qua những bước phát triển và có tác động như thế nào đến nhân loại? Để hiểu được Web 3.0 là gì ta cùng ngược dòng thời gian để hiểu hơn về các thế hệ Web trước đó.

Web 1.0 – Hiển thị thông tin

Ra đời vào năm 1989, Web 1.0 đã tạo ra một nơi giúp người dùng có thể tiếp cận thông tin một cách dễ dàng hơn. Tuy nhiên Web 1.0 lúc đó căn bản chỉ là những dòng text được gắn thêm các đường link dẫn đến các bài khác. Người dùng hầu hết chỉ là những người tiêu thụ thông tin (consumers) và không thể tương tác với nội dung mình đọc được. Việc sáng tạo nội dung để đăng lên web cũng rất bị hạn chế vào thời điểm đó.

Trang web đầu tiên – Chi tiết **tại đây**

⇒ Lúc này Web chỉ dừng lại ở mức hiển thị thông tin và người dùng hầu hết là Consumers.

Web 2.0 – Chuyển giao thông tin

Và như bản chất tự nhiên của việc phát triển, các phiên bản sau sẽ ngày càng được cải thiện và giúp giải quyết các hạn chế ở phiên bản trước đó. Ngày càng có nhiều công cụ giúp cải thiện Web như Javascript, CSS,…

Những công cụ này là tiền đề cho các nền tảng như Youtube, Facebook, Wikipedia,… phát triển. Nhờ các nền tảng này người dùng dần có thể tương tác với nội dung mình đọc được và tuyệt vời hơn nữa, giờ đây họ có thể sáng tạo nội dung (Creators) và chia sẻ chúng một cách công khai.

Với Web 2.0 người dùng có thể tương tác, sáng tạo nội dung

Không thể phủ nhận những thứ tuyệt vời mà các nền tảng trên mạng lại cho chúng ta, nhờ có Web 2.0 mà thế giới trở nên phẳng hơn rất nhiều. Những con người ở nhiều quốc gia có thể tương tác với nhau và tiếp cận được nhiều thông tin hơn. Tuy nhiên càng về sau, quyền lực càng được tập trung vào một vài ông lớn, Web 2.0 đang dần đi chệch hướng so với mục đích ban đầu của chúng.

Các ông lớn công nghệ ngang nhiên khai thác thông tin cá nhân từ người dùng để kiếm lợi cho bản thân. Để sử dụng một dịch vụ của các nền tảng ở Web 2.0 ta thường phải cung cấp một lượng thông tin nhất định và đó đôi khi là rào cản với những ai muốn tiếp cận các tính năng bên trong. Những nội dung, thông tin được người dùng tạo ra nhưng lại không thuộc quyền sở hữu của họ khi Facebook, Twitter,… có thể dễ dàng xóa bài viết hoặc khóa tài khoản của một cá nhân nào đó.

⇒ Web lúc này đã giúp chuyển giao thông tin và người dùng có thể trở thành những Creators, nhưng tồn tại nhiều hạn chế khiến chúng khó có thể tiến xa hơn nữa.

Web 3.0 – Chuyển giao giá trị

Web 3.0 là phiên bản được ra đời để giải quyết các vấn đề của Web 2.0. Với Web 3.0, quyền lực được đưa về tay người dùng, bản thân người dùng chính là người sở hữu (owners) cho thông tin của mình và không thể bị can thiệp bởi bất kỳ ai. Việc không phải chịu những hạn chế của Web 2.0 cũng là tiền đề để mở ra một kỉ nguyên mới khi người dùng có thể chuyển giao giá trị trên Web một cách tự do và không cần quá nhiều yếu tố về lòng tin.

Ví dụ: Với Web 2.0 để chuyển tiền cho một người khác, ta phải phụ thuộc vào các ứng dụng ngân hàng và cần cung cấp các thông tin cần thiết, ngân hàng có thể theo dõi và chặn giao dịch của anh em. Với Web 3.0 ta có thể tự do chuyển tiền cho bất kỳ ai chỉ với một chiếc ví non-custodial, những giao dịch này không thể bị ngăn cản.

Một ví dụ khác là với Web 3.0 ta có thể vay nhiều loại tài sản trong các Lending protocol như Compound hay Aave một cách tự do mà không cần phải tin tưởng bên cho vay. Tất cả mọi thứ đều minh bạch và có thể xác minh on-chain.

Điều này có thể trở thành hiện thực nhờ những đột phá về nhiều mặt như:

Tiến bộ về phần cứng giúp phát triển các công nghệ phía trên như Blockchain và AI.
Mạng lưới blockchain giúp tăng tính Decentralized, Trustless và không phải phụ thuộc vào bên thứ ba.
Những tiến bộ về AI và Machine Learning, dù vẫn còn mới nhưng nếu được phát triển trên các mạng lưới phi tập trung sẽ giúp tạo ra những ứng dụng vượt xa thời điểm hiện tại.

Các giai đoạn phát triển của Web – Nguồn: **Fabric Ventures**

Rõ ràng Web 3.0 đã mở ra một kỷ nguyên mới giúp phá bỏ những rào cản từ Web 2.0 và hướng tới thế giới phẳng hơn bao giờ hết nơi mà thông tin và cao hơn nữa là giá trị có thể được chuyển giao một cách tự do.

⇒ Trong Web 3.0, người dùng là Owners với thông tin của mình và tạo ra môi trường phù hợp để chuyển giao giá trị.

Những đột phá của Web 3.0

Web 3.0 thừa hưởng các đặc tính tốt của Web 2.0 và có thêm những yếu tố giúp giải quyết hạn chế của Web 2.0 bao gồm:

Verifiable: Mọi thứ đều minh bạch và có thể xác nhận on-chain.
Trustless & Permissionless: Hạn chế tối đa những yếu tố liên quan đến lòng tin và bất kỳ ai cũng có thể tham gia.
Self-Governing: Lấy người dùng làm trọng tâm, bản thân người dùng có toàn quyền với thông tin và tài sản của mình.
Distributed: Quyền lực được phân phối cho người dùng và các quyết định sẽ được đưa ra và thực hiện bởi các tổ chức tự trị phi tập trung (DAO). Tất cả đều không thể bị kiểm soát bởi một bên tổ chức tập trung nào đó.
Native built-in payments: Các ứng dụng của Web 3.0 không yêu cầu người dùng phải cung cấp thông tin cá nhân và không thể ngăn cản việc thanh toán, giao dịch của người dùng

Nhìn vào các đặc điểm trên anh em có thấy tương sự tương đồng giữa những thứ mà Web 3.0 mang lại và blockchain mang lại không? Không phải ngẫu nhiên blockchain có thể phát triển mạnh mẽ như vậy, chúng là một phần không thể thiếu trong sự hình thành của Web 3.0. Có thể nói nhờ blockchain mà có Web 3.0 và nhờ Web 3.0 mà blockchain có thể phát triển.

Tiềm năng của Web 3.0

Những đột phá của Web 3.0 đã và đang mở ra những cánh cổng lớn giúp tạo ra những mô hình kinh doanh và ngành nghề mà trước đây ta khó có thể tưởng tượng tới.

Minh chứng điển hình nhất vào thời điểm hiện tại chính là Crypto. Việc áp dụng công nghệ blockchain với việc loại bỏ yếu tố lòng tin, loại bỏ sự cần thiết của bên thứ ba trong giao dịch đã tạo ra những trải nghiệm và những sản phẩm thực sự tuyệt vời.

Chỉ cần một chiếc ví Non-Custodial, ta có thể gửi tiền cho bất kỳ ai ở bất kỳ đâu trên thế giới.

Nhờ DeFi ta có thể gửi tiền trong ngân hàng mà không cần phải đến ngân hàng trong khi lãi suất tốt hơn, ta có thể vay mà không cần nhìn mặt chủ nợ, ta có thể tối ưu lợi nhuận bằng cách xoay vòng vốn hoặc farming.
Nhờ các game Play to Earn và NFT mà tài sản trong game của người chơi là của người chơi và không thể bị phá hủy, đồng thời cũng tạo ra một nguồn thu nhập từ game.
Ngoài ra còn rất nhiều những đột phá khác đang chờ được khám phá.

Chỉ trong một năm từ tháng 11 năm 2020 đến tháng 11 năm 2021, vốn hóa của thị trường tăng từ $450 tỷ đô lên hơn $3,000 tỷ đô, một tốc độ tăng trưởng đáng kinh ngạc.

Vốn hóa thị trường Crypto – Nguồn: Coingecko

Mà anh em hãy nhớ, Crypto chỉ là một ứng dụng được khám phá đầu tiên trong nhiều ứng dụng mà Web 3.0 có thể làm được trong tương lai. Nhìn vào số liệu tăng trưởng thực tế mà Crypto đạt được mình rất lạc quan về việc Web 3.0 sẽ có tác động thay đổi nhân loại như Web 2.0 đã từng và thậm chí còn hơn.

Hạn chế của Web 3.0

Tuy có một tiềm năng rất to lớn nhưng phải thừa nhận rằng Web 3.0 vẫn còn ở giai đoạn khá sơ khởi.

Một vài hạn chế có thể kể đến như:

Tính mở rộng: Vẫn còn một khoảng cách lớn giữ Web 2.0 và Web 3.0 nếu xét về tính mở rộng, tốc độ xử lý, chi phí,…
UX: Trải nghiệm người dùng vẫn chưa thực sự tốt vì để tham gia các sản phẩm của Web 3.0 như Crypto, người dùng cần phải học những kiến thức mới, tải những phần mềm mới và thao tác nhiều bước khác nhau. Đây là một rào cản để tiến tới mass-adoption.
Tính tiếp cận: Các ứng dụng hầu hết được build độc lập chứ không được tích hợp với các ứng dụng phổ biến và quen thuộc của Web 2.0, làm giảm tính tiếp cận đến với người dùng.
Chi phí: Chi phí để phát triển một dự án là rất đắt đỏ, những dapps thường gặp khó khăn trong việc đưa code lên blockchain vì phí gas của Ethereum hay chi phí phải bỏ ra trong việc audit cũng rất cao.

Tuy có những hạn chế nhưng tất cả đều đang được khắc phục dần. Việc còn ở giai đoạn sớm và còn nhiều vấn đề cần giải quyết cũng đồng nghĩa với việc mở ra nhiều cơ hội cho những con người tin tưởng vào tương lai của Web 3.0 và phát triển những sản phẩm liên quan.

Các dự án Web 3.0 nổi bật

Chắc hẳn với những thông tin ở trên anh em cũng có thấy độ rộng của Web 3.0. Có thể nói blockchain là một phần của Web 3.0 và các dự án phát triển trên blockchain đều thuộc Web 3.0.

Web 3.0 Stack được tham khảo từ research của **Multicoin Capital** cho thấy độ rộng của Web 3.0

Ở phần dưới mình sẽ liệt kê một vài dự án Web 3 nổi bật được tổng hợp từ Web 3 Index.org. Trong giai đoạn ban đầu, Web3 Index chỉ tổng hợp các dự án thuộc mảng dịch vụ và chỉ số đánh giá của website dựa vào doanh thu từ việc bán sản phẩm của protocol.

Mình khá thích cách làm này, vì trong cơn sốt vàng kẻ được lợi nhiều nhất là người bán xẻng chứ không phải là kẻ đào vàng, và cách đánh giá dựa trên doanh thu thể hiện rõ độ hiệu quả của dự án thay vì các chỉ số như TVL hay vốn hóa.

Doanh thu các dự án về mảng dịch vụ trong Web 3.0 – nguồn: Messari

Các dự án nổi bật

Arweave

Arweave (AR) là Protocol lưu trữ dữ liệu Blockchain dựa trên thuật toán đồng thuận thế hệ mới Proof of Access để tạo ra kho lưu trữ dữ liệu thực sự vĩnh viễn đầu tiên trên thế giới.

Vào tháng 12, 2020 Solana đã phát triển SOLAR bridge cho phép chuyển giao dữ liệu từ Solana để lưu trữ ở Arweave và cũng có thể truy vấn dữ liệu ngược lại từ Arweave sang Solana. Từ đó đánh dấu sự tăng trưởng vượt bậc về doanh thu của Arweave

Livepeer

Livepeer (LPT) là cơ sở hạ tầng hỗ trợ cho streaming video theo hướng phi tập trung. Livepeer tận dụng tính phân quyền của Blockchain khiến người dùng có thể làm chủ được nội dung mình tạo ra và có thể tự do chia sẻ nội dung một cách hiệu quả hơn.

Filecoin

Filecoin (FIL) giống Arweave, là dự án cùng thuộc mảng Decentralized Storage. Filecoin được biết tới là một trong những tên tuổi đầu tiên làm về mảng storage và nổi bật nhất nhờ ứng dụng giao thức phân phối mã nguồn mở (IPFS).

The Graph

The Graph (GRT) là một giao thức cho phép lập chỉ mục (index) và truy vấn dữ liệu từ Blockchain. The Graph cho phép bất kỳ ai cũng có thể truy cập để xây dựng và publish các API gọi là Subgraph. Subgraph giúp việc truy cập Data từ Blockchain dễ dàng hơn.

Helium

Helium (HNT) là một mạng lưới không dây peer to peer phi tập trung (Decentralized Wireless Network) được xây dựng trên nền tảng blockchain. Nó hoạt động dựa trên Proof of Coverage và thuật toán đồng thuận mới dựa trên HoneyBadger BFT.

Helium được dùng để định tuyến dữ liệu cho các thiết bị IoT tầm xa (Internet of Thing) có công suất thấp.

Web 3.0 là một chủ đề rất rộng, chỉ một trong những ứng dụng của chúng ví dụ như Crypto cũng cần chúng ta dành nhiều thời gian để tìm hiểu và nắm bắt. Và tương tự như cách Crypto đã, đang và sẽ khiến nhiều người đổi đời, những ứng dụng khác của Web 3.0 sẽ tạo ra một sự chuyển dịch lớn về sự thịnh vượng cho những thế hệ chịu thay đổi.

Các thế hệ Web trước mất hàng chục năm để phát triển và dần được ứng dụng nhiều trong đời sống và điều này cũng tương tự với Web 3.0, mọi thứ sẽ được phát triển và ứng dụng từ từ để rồi một ngày ta sẽ sử dụng chúng một cách tự nhiên như ta dùng các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Twitter,…

Những ưu điểm mà Web 3.0 mang lại sẽ dần được liên kết với nhau, giúp tạo ra một trải nghiệm xuyên suốt và hiệu quả hơn nơi mà con người làm trọng tâm. Bên cạnh đó là những đột phá ở quy mô toàn cầu khi mọi giới hạn vật lý được phá bỏ và chúng ta đang thực sự tiến tới một thế giới phẳng hơn bao giờ hết.

Published by Đoàn Chính Nghiêm on 11/02/2022 | Permalink

Defi và blockchain đã mô phỏng được hầu hết các sản phẩm tài chính truyền thống như thế nào?

Tính tới thời điểm này De-fi nói riêng và blockchain nói chung đã đi một bước khá dài để chứng tỏ tiềm năng thực sự của nó. Tuy nhiên ngoài việc các đồng coin tăng giá, gọi vốn, scam, rug-pull, … Có một thế giới đằng sau nó vẫn đang ngầm phát triển, ứng dụng thực sự và mô phỏng lại hầu hết những sản phẩm truyền thống mất từ vài năm tới hàng chục năm để hoàn thiện; vậy các sản phẩm đó là gì.

Series bài viết này gồm nhiều phần, mỗi phần mình sẽ nói về 1 lĩnh vực và các dự án điển hình.

PHẦN 1: BẢO HIỂM PHI TẬP TRUNG – DECENTRALIZE INSURANCE

Bảo hiểm là một trong những sản phẩm lâu đời của thị trường tài chính truyền thống. Với sự phát triển mạnh mẽ của các dự án phi tập trung trên tất cả các nền tảng, số lượng các vụ hack, khai thác lỗ hổng càng ngày càng tăng lên tạo ra một mô hình mới – bảo hiểm phi tập trung.

Trong bài viết này, các dự án chỉ là ví dụ, hãy quan tâm đến việc mô hình thực hiện của nó hoạt động như thế nào để thay thế lĩnh vực bảo hiểm trong truyền thống.

Cover Protocol: Đây là một trong những dự án tiêu biểu trong lĩnh vực bảo hiểm phi tập trung; mô phỏng lại từ quá trình mua bảo hiểm cho tới quá trình đền bù cho khách hàng; hoạt động hoàn toàn dựa trên smartcontract với 3 loại token:

Claim: Người dùng ai nắm được token Claim sẽ được hoàn trả tiền nếu CÓ LỖI XẢY RA; 1 Claim = 1 Dai ~ 1 USDT
Noclaim: Người dùng ai nắm token noClaim sẽ được hoàn trả tiền nếu KHÔNG CÓ LỖI XẢY RA.
Cover Token: là token dùng để voting, trả thưởng, tạo lập thị trường cho 2 token claim và noclaim hoạt động.

Dự án này mô phỏng quá trình bảo hiểm trong thực tế: Nếu có “tai nạn” xảy ra chúng ta sẽ được đền bù với 1 số tiền tương ứng nhưng nếu không có “tai nạn” nào chúng ta sẽ mất số tiền đó.

Cơ chế này hoạt động xoay quanh 3 Đối tượng chính:

Insurance seekers – Người mua bảo hiểm: Đối tượng này mua bảo hiểm nhằm bảo vệ tài sản của mình đang được giao dịch trên các sàn, dự án phi tập trung (đã hợp tác với nền tảng bảo hiểm phi tập trung). Việc họ cẩn làm là cần mua số lượng đồng “claim” tương đương với số tiền của mình đang giao dịch, farming trên dự án đó.  

Ví dụ: Tèo đang thực hiện staking 10,000 USDT trên dự án A, nhưng Tèo nghe Tí (1 lập trình viên mới vào nghề) cảnh báo rằng dự án A rất nguy hiểm và có bugs. Tèo rất sợ nhưng vẫn muốn staking trên dự án A vì lãi cao. Tèo bỏ thêm 2000$ để mua 10000 token “Claim” của dự án Cover Protocol, thời hạn bảo hiểm là đến cuối năm 2021. Đến cuối năm sẽ có 2 trường hợp xảy ra:

1) Dự án A không có bugs, Tèo mất 2000$ tiền bảo hiểm nhưng nhờ staking, Tèo lãi được 3000$ -> Tổng lãi của Tèo là 1000$ 

2) Dự án A có bugs và bị hack hết tài sản; dự trên số token Claim Tèo đang sở hữu là 10000, Tèo nhận được sự đền bù là 10000 Dai ~ 10000$, cũng với số lãi (3000$) do Staking được, trừ đi số tiền mua bảo hiểm, Tèo vẫn nhận được 1000$ tổng lãi.

Market Maker – Liquidity Provider: Tạo lập thị trường hay cung cấp thanh khoản: Đối tượng này về cơ bản giống như 1 công ty bảo hiểm, ngân hàng cho vay hoặc các nhà đầu tư cho công ty bảo hiểm. Họ cung cấp 1 lượng tiền thế chấp bằng đồng “stable coin” (DAI) và nhận được về đồng thời 2 loại token claim và noClaim ở trên (giá trị claim + noClaim = 1 Dai ~ 1$). Lượng tiền thế chấp, số lượng đồng claim – noClaim, thơi hạn ở mỗi dự án, nền tảng là khác nhau. Vậy họ kiếm tiền bằng cách nào:

Trường hợp 1: Họ tin là dự án đó không có lỗi hoặc không có rủi ro nào xảy ra: họ bán đồng claim và chỉ giữ lại đồng noClaim; đợi đến khi hết hạn thì 1 noClaim = 1$ họ sẽ lãi tương đương với số tiền bán đồng Claim. Ví dụ: Tèo sau khi tìm hiểu dự án và lãi 1000$, thử làm 1 vai trò mới trong dự án. Tèo cung cấp 1000 Dai ~ 1000$ cho bảo hiểm của dự án A và nhận được 1000 token claim và 1000 token noClaim. Sau khi lãi lớn và tin vào khả năng “google lập trình” của mình, Tèo bán toàn bộ 1000 token claim của mình và nhận về 200$. Đến cuối năm, không có bất kì lỗi nào xảy ra, Tèo dùng 1000 token noClaim đổi lấy 1000 Dai. Tổng lãi Tèo nhận được là 200$ khi cung cấp 1000$ ban đầu.
Trường hợp 2: Họ tin là dự án đó có lỗi và có lỗi xảy ra: giữ lại đồng claim và bán đồng noClaim. Vi dụ tương tự như trên.
Trường hợp 3: Lợi nhuận dựa trên việc bán bảo hiểm: Khi có đồng thời 2 đồng claim và noClaim họ sẽ cung cấp thanh khoản cho đồng “claim” để những người cần mua bảo hiểm giao dịch. Họ sẽ ăn chênh lệch tiền phí. Về việc cung cấp thanh khoản như thế nào mình đã giải thích trong 1 số bài viết trước.
Trường hợp 4: Giống như trường hợp 3 nhưng ở trường hợp này họ cung cấp thành khoản cho đồng thời cả claim và noClaim token. Ngoài ăn lợi nhuận từ những người mua bảo hiểm mà còn ăn lợi nhuận từ nhiều bên khác. Ngoài ra lợi ích khi cung cấp thanh khoản họ còn nhận được token Cover miễn phí; họ có thể dùng token Cover bán trên sàn giao dịch.

Prediction Market Users – Những người dự đoán thị trường bảo hiểm: Những người này đánh giá rủi ro của một dự án nào đó trong 1 khoảng thời gian nhất định và mua claim hoặc noclaim token để kiếm lợi nhuận. Ví dụ: Nếu bạn còn nhớ Tí – nhà lập trình viên nghiệp dư. Tí cũng tin vào năng lực của mình sau khi đánh giá 2 dự án A và B Tí đưa ra dự đoán:

Dự án A sẽ có bugs trước khi kết thúc năm 2021: Tí bỏ ra 2000$ để mua 10000 claim token của dự án A. Nếu cuối năm dự án A có bugs thật Tí sẽ đổi 10000 token claim để nhận được 10000$; ngược lại Tí mất 2000$.
Dự án B không có bugs trước khi kết thúc năm 2021: Tí bỏ ra 8000$ để mua 10000 noClaim token của dự án B. Nếu cuối năm dự án B không có bugs Tí sẽ đổi 10000 noClaim token để nhận được 10000$; ngược lại Tí mất 8000$.

Tổng quan lại, Market Maker là người tạo lập thị trường đầu tiên cho các Insurance seekers và Prediction Market Users. Phần thưởng của họ đến từ nhiều nguồn nhưng 1 phần lớn là từ Token Cover.

Trên đây là mô phỏng cơ bản mô hình của 1 dự án bảo hiểm phi tập trung hoạt động như thế nào, ngoài Cover Protocol còn có các dự án khác như Nexus Mutual, Opium Insurance, … cũng làm trong lĩnh vực tương tự. Tuy nhiên dù là dự án bảo hiểm nhưng Cover Protocol từng bị 1 bugs nghiêm trọng và mất hàng chục triệu $ tiền của nhà đầu tư; dù vậy Cover đã cho chúng ta thấy sự tiềm năng và khả thi của lĩnh vực bảo hiểm phi tập trung trong tương lai.

  ** Bài viết trên dự vào kinh nghiệm tham gia các dự án defi, rất mong nhận được thêm góp ý từ các anh chị, các bạn. Các dự án được nêu trên chỉ là ví dụ, hoàn toàn không phải là lời khuyên đầu tư.

Published by Đoàn Chính Nghiêm on 13/07/2021 | Permalink

Mạng ngang hàng, khởi nguồn của thế giới phi tập trung

Sự thật là, bộ 3 thành phần chính cấu tạo nên công nghệ blockchain là:

Network: Cách mà hàng chục nghìn node tìm thấy nhau và giao tiếp với nhau.
Cấu trúc dữ liệu: Chính là thứ mà các bạn hay nghe nói tới: các block nối tiếp nhau tạo thành chuỗi.
Giao thức đồng thuận: các quy tắc, phương pháp để các node đạt được sự đồng thuận.

Cấu trúc dữ liệu thì tivi báo đài nói suốt rồi, giao thức đồng thuận thì mình đã đề cập đến ở cafe sáng blockchain các số đầu tiên.
Còn phần network cũng quan trọng không kém mà chả thấy ai nhắc đến.

Ly cafe hôm nay sẽ nói về network nhé.

Các bạn có bao giờ đặt câu hỏi, với mạng ngang hàng thì các máy tính(mà cài đặt node) tìm thấy nhau như thế nào?, làm sao mà biết được mạng Bitcoin có 10.000 máy tính đang chạy node? Phi tập trung mà, có ai quản lý đâu?

—-

Mỗi blockchain có cách tổ chức network khác nhau, tùy vào thiết kế phần network và giao thức đồng thuận mà có những biến đổi cho phù hợp.

Nhưng trong bài viết này, để ly cafe đỡ đắng, mình sẽ chỉ nhắc đến phần network của Bitcoin, là đại diện cho triết lý cơ bản cho phần network của blockchain
(các blockchain khác có thể có thay đổi, nhưng về tư duy chung là giống nhau).

(Từ phiên bản 0.8.2 trở về trước, bitcoin core cũng có sử dụng IRC, nhưng hiện tại không còn sử dụng nữa nên mình cũng sẽ không đề cập đến ở đây)

—

Mạng ngang hàng( Peer to peer, P2P) là 1 tập hợp các máy tính kết nối với nhau, các máy tính đều có vai trò như nhau, mỗi máy kết nối với 1 số máy khác, tạo thành 1 mạng kiểu như lưới đánh cá, hay 1 mạng nhện.

Nếu là ngang hàng và phi tập trung, không có ai quản lý, vậy khi bạn mới bắt đầu tham gia vào mạng, chưa biết ai với ai, làm sao để biết máy nào ở trong mạng mà kết nối?

Bitcoin sử dụng 1 số hạt giống, gọi là seed. Nghĩa là các node ban đầu, được cấu hình sẵn trong source code. Node của bạn sẽ bắt đầu từ những node này, kết nối với nó, kiểu như sau:

Bạn: Ê, cho tao kết nối với
Seed 1: Tao bận rồi, nhiều thằng bu vào quá
Bạn: thế cho tao xin danh sách những thằng trong network mà mày biết để tao kết nối đến chúng nó.
Seed1: đây, tao biết 50 thằng này, mày hỏi nó thử xem.
Bạn(kết nối đến thằng B): Ê B, cho tao kết nối với
Thằng B: tao cũng bận rồi. mày thử hỏi thẳng C với thằng G xem .
Bạn (kết nối đến thằng C): Ê thằng C kia ,cho tao kết nối không tao chém chết cha mày bây giờ.
C: ok, tao vẫn còn 1 slot, mày cắm vào đây, nhưng không phải vì tao sợ mày đâu nhé.
Bạn: may quá, cám ơn bạn hiền.

Nhưng để đảm bảo an toàn, và đẩy nhanh tốc độ giao tiếp và truyền tải thông tin, bạn cần kết nối đến vài thằng, nên bạn tiếp tục đi hỏi những thằng khác, cũng với quy trình như trên. Đó chính là cách để mạng tham gia vào mạng lưới, và trở thành 1 phần của mạng lưới.

Để có thể biết được tất cả các node trong mạng lưới, để thống kê xem toàn mạng có bao nhiêu node chẳng hạn thì bạn cũng cứ làm như vậy liên tục cho đến khi không còn node nào nữa.

—-

Với bitcoin, thì trong source code có sẵn 2 cách để tìm thấy các node hạt giống.

Đầu tiên là DNS seed, là 1 danh sách tên miền của các cá nhân tổ chức khác nhau, có uy tín, mỗi tên miền lại trỏ đến nhiều địa chỉ IP của nhiều node khác nhau.
Node của bạn ban đầu khởi chạy sẽ truy vấn các domain này để lấy danh sách địa chỉ IP của các node hạt giống.

(Danh sách này chứa trong file code này, từ dòng 121 đến 129 nếu bạn nào muốn tham khảo: https://github.com/…/blob/master/src/chainparams.cpp)

Nếu trong trường hợp tất cả các node hạt giống trong các domain trên không hoạt động (hoặc chính domain đó có vấn đề), thì bitcoin core sẽ sử dụng đến 1 danh sách các địa chỉ IP của 1 số node hạt giống được lưu sẵn trong code.

—–
Kết nối xong rồi thì sao nữa?

Khi bạn muốn gửi bitcoin cho ai đó (Gửi 5BTC cho Dinh chẳng hạn), thì bạn sẽ cần tạo 1 giao dịch, ký nó bằng private key, sau đó gửi lên mạng lưới để chờ thợ mỏ xác nhận.
Vậy gửi lên mạng lưới như thế nào, và làm sao thợ mỏ biết được nó?

Bạn sẽ cần 1 node(tự cài, đi mượn, đi thuê, hoặc xài chùa, nhưng phải có kết nối với 1 node, nó là cầu nối giữa bạn và mạng lưới blockchain),
Bạn gửi transaction cho node đó. Lúc này, Node của bạn đang kết nối với 3 thằng A, B,C. Node của bạn sẽ làm như sau:

Bạn: Ê 3 thằng kia, tao có giao dịch mới nè.
A: OK, để tao xem…. à, giao dịch này hợp lệ, chữ ký hợp lệ, số tiền hợp lệ. Để tao đưa vào mempool (danh sách các giao dịch đang chờ được xác nhận)
Vẫn là A, đang kết nối đến thằng X,Y, Z, cũng sẽ làm tương tự như bạn, thông báo với thằng X,Y,Z về 1 giao dịch mới.
Cứ thế, Cứ thế, giao dịch của bạn sẽ được phát đi toàn mạng lưới. Và nếu hấp dẫn, các thợ mỏ (kết nối với node của họ) sẽ đưa giao dịch của bạn vào block và bắt đầu đào. Nếu đào thành công thì họ sẽ lấy tiền thưởng và phí giao dịch của bạn.

À, khi 1 thợ mỏ đào thành công 1 block mới, nó cũng sẽ thông báo với node của nó là nó đào được 1 block, rồi các node cũng rỉ tai nhau, lan truyền ra toàn mạng y như đối với giao dịch vậy.

Published by Đoàn Chính Nghiêm on 10/07/2021 | Permalink

Cầm vàng đừng để vàng rơi

Bài viết này tổng hợp các câu chuyện “hack ví“, bị mất hết coin, token mà mình đã từng được nhờ tư vấn, được nghe kể, chứng kiến. Những điều này hoàn toàn có thể tránh được, vì chủ yếu là lỗi của người dùng.
Giang hồ crypto hiểm ác, hở ra là mất ngay.
—–
Bạn có thể mất tiền theo những cách nào?

Approve token vào những dự án scam, bị rút hết tiền mà không biết (vì bản chất là đã ủy quyền cho smartcontract tiêu token của bạn)
Ví vừa tạo, vừa nhận tiền ngay lập tức bị chuyển đi luôn mà không rõ tại sao (bạn của 1 admin trong BQT từng mất 300k USDT trong ấm ức theo cách như vậy). Trường hợp này đã bị lộ mnemonic phrase vì backup ko tốt.
Để tiền trên ví centralized, trên sàn. Sau đó Sàn hoặc ví bị hack hoặc sập. Không login được nữa. Cũng mất tiền
Tự viết smartcontract để tự dùng, chuyển tiền vào đấy, chưa kịp làm gì tiền không cánh mà bay, bị rút hết (do contract không check permission, hoặc có bug).
Đã có 1 bạn nhắn tin kể với mình mất 500k usd mà không biết tại sao, không approve linh tinh vào đâu. Mình hỏi kỹ hóa ra bạn ấy lưu mnemonic phrase vào facebook messenger với email.
Viết bot, lưu private key vào bot. Bot bị hack==> lộ private key==> mất tiền.
Để tiền trong ví cứng(trezor, ledgerNano), nhưng lại lưu mnemonic phrase ra file txt, lưu vào email==> cũng mất luôn
Để tiền trong ví cứng(trezor, ledgerNano), sau đó quên pass, cũng quên lưu mnemonic ra ngoài==> không truy cập được, cũng mất luôn.
Sử dụng brainwallet, nhưng lại sử dụng passphrase quá dễ đoán, có trong từ điển==> mất tiền trong 01 giây.
Đưa private key vào code, upload lên github nhưng quên không xóa đi==> cũng mất luôn
Chuyển tiền vào 1 smartcontract bị lỗi của 1 dự án kém chất lượng==> tiền bị đóng băng, không rút ra được
Các trường hợp mua token của các dự án lừa đảo thì nhiều vô kể, nhưng nó thuộc 1 chủ đề khác, nên mình sẽ không list cụ thể vào đây. Mua đỉnh bán đáy xong mất tiền cũng vậy.

—-
Vậy có thể phòng tránh việc mất coin, token bằng những phương pháp nào

Không approve token vào các dự án không đáng tin, nếu có thì revoke ngay hoặc chuyển sang ví khác
Không lưu mnemonic phrase ,private key vào các trang web, dịch vụ cloud như note, trello, image trên icloud, email, messenger, telegram, whatsapp. Chỉ nên lưu vào giấy
Nếu sử dụng ví cứng thì cũng cần backup mnemonic phrase ra giấy, tránh việc mất usb hoặc quên password
Khi viết code mà cần sử dụng private key, mnemonic phrase , thì nên sử dụng ví riêng,cần bao nhiêu chuyển vào bấy nhiêu.
Chỉ sử dụng phần mềm ví đáng tin cậy, không dùng ví linh tinh
Chỉ sử dụng các ví, sàn có tên tuổi, uy tín. Và cần bật 2FA đầy đủ.
Không dùng win lậu, không cài phần mềm lậu, phần mềm free của nhà phát hành không có tên tuổi
Không cài extension linh tinh trên chrome.
Viết smartcontract thì cần check cẩn thận trước khi deploy và chuyển tiền vào. Kể cả không verify contract trên bscscan, etherscan thì vẫn cần cẩn thận, vì contract bytecode vẫn có thể decompile, scan quét lỗ hổng.

Published by Đoàn Chính Nghiêm on 09/07/2021 | Permalink