Chú thích: Bài này được viết và đăng một vài nơi vào ngày 11/5/2021, khi mà người người, nhà nhà đang điên đảo vì ăn được coin, vì tiền rớt trúng đầu, vì x2 , x3 sau một đêm, sau một tuần. Sau đó thì chuyện gì đến cũng đến, cú rớt mạnh ngày 19/5 dẫn đến gần hai tháng trời chia 3, chia 5 đối với altcoin, và gần như là chia đôi đối với cậu Bit.
Chưa bao giờ FOMO và FUD hết tính thời sự cả, vì chúng là hai con quái vật lúc con này, lúc con kia xuất hiện để chống lại chính bạn trong quá trình ra quyết định liên quan tới tiền bạc trong các loại thị trường, đặc biệt là thị trường crypto.
“Hãy sợ hãi khi người khác tham lam, và hãy tham khi người khác sợ hãi”. Đây là câu nói nổi tiếng của nhà đầu tư huyền thoại Warren Buffett. Nhiều người sẽ bảo “người thành công thì nói gì cũng đúng”, ờ mà đúng thật. Triết lý của ông có lẽ đúng với hầu hết các thị trường tài chính. Nghe thì dễ vậy, nhưng ở trong trận rồi thì nếu không vững vàng thì FOMO vẫn là FOMO và khi giá rớt (sale off) thì vẫn sợ vãi t* ra cả quần luôn. 
Những năm 2007-2008 mới là sinh viên nên chưa biết gì về thị trường tài chính, nhưng sau đó đọc báo vẫn biết là giai đoạn đó, khi TTCK Việt Nam lên đỉnh, đến cả bà bán rau ngoài chợ còn nói chuyện cổ phiếu và rồi điều gì đến cũng đã đến. Rất nhiều người vỡ mộng chứng khoán sau đó.
Với thị trường tiền mã hóa, năm 2017, khi Bitcoin chạm 20.000 USD, chúng ta có thể bắt gặp người ta nói về Bitcoin ở bất cứ nơi đâu. Và cũng lớp lớp anh chị em nhân viên văn phòng, công chức, giáo viên (như mình ngày đó) nhảy vào thị trường. Đa phần thế hệ “lều đầu tư F0” sẽ chỉ quan tâm nuôi con gì, trồng cây gì để x2, x3 tài khoản trong thời gian ngắn nhất. Vì thằng bạn mình, vì ông A, bà B trên facebook đã trúng được quả x5, x10 gì đó sau có mấy tháng. Và rồi x2, x3 đâu chưa thấy, thị trường trải qua một mùa đông dài tưởng chừng như không còn ánh sáng nào cuối đường hầm nữa. Đa số F0 đã phải rời bỏ thị trường trong tức tưởi:
– Người thì do rơi vào mấy dự án lừa đảo; ponzi tiền ảo nên mất trắng (không chỉ mất tiền mà còn mất cả anh em bạn bè vì gặp người thân nào cũng: có cơ hội này hay lắm, ngồi xuống đây em chia sẻ, không nghe phí cả đời đừng trách em);
– Người thì nghĩ ngon ăn cầm cố nhà cửa xe cộ để all-in một quả đổi đời, rồi đời đổi đâu chưa thấy, chỉ thấy không gồng lỗ được nữa thì phải tháo chạy không là không đủ tiền trả lãi. Đúng là đổi đời thật, nhưng đổi theo hướng khác;
– Người thì từ trader trở thành holder bất đắc dĩ: kiểu làm trader mà không bao giờ có điểm dừng lỗ, rồi đến khi hô: tôi làm holder ông ạ.
Chỉ một số ít thực sự ở lại, nghiêm túc học hỏi, tìm hiểu, biết mình đang làm gì, cần làm gì, cứ âm thầm, từ từ tích lũy khi “cả thế giới” quay lưng với Bitcoin”, khi mỗi lần có cây nến đỏ chọc thủng sàn là ông nào cũng hô: lần này Bitcoin sẽ chết, chuẩn bị bia mộ và bài điếu văn cho hay đi là vừa. Đó là những người sẽ sớm hái được quả ngọt khi công nghệ phát triển, khi thị trường trưởng thành hơn, khi người ta thấy rằng “mấy cái thứ vớ vẩn” đó là xu thế của thời đại, là nó sinh ra để tồn tại và giải quyết những vấn đề mà hiện tại chúng ta chưa giải quyết được… Và nói cho cùng, nếu ai đủ kiên gan, bền chí, cùng với tích cực học hỏi, tích lũy như vậy thì họ xứng đáng là những người đầu tiên được hưởng quả ngọt. Vì có thể họ đã không “tham lam khi người khác sợ hãi”, nhưng họ đã không “bỏ chạy khi cả thế giới quay lưng” với “cậu Bít và anh em của nó”.
……
Và rồi từ cuối 2020 tới nay, thị trường tiền mã hóa cũng đã tăng trưởng ngoạn mục, rồi một loạt ông lớn nhảy vào như Square, PayPal, MicroStrategy, Tesla… Bitcoin x5 x7 thì những đồng coin khác x10, x20, x100. Nhà nhà điên đảo, người người đảo điên vì coin. Rồi lại thêm Elon Musk đưa chó “DOGE” lên mặt trăng, kéo theo là chó Nhật “Shiba Inu” cũng tăng giá. Không chừng ít ngày nữa sẽ có bạn của lão Hạc là “cậu vàng”, một giống chó Việt Nam cũng được ra đời và cho lên sàn. Nói chung là thị trường nóng quá, nóng cho cả người bên trong lẫn người bên ngoài.
Người bên trong thì vui quá là vui rồi, vì với thị trường tiền số, khi sóng đến, chả cần phân biệt bikini sịn hay là quần bơi thủng đít, tất cả đều cưỡi trên con sóng lớn một cách hoành tráng. oai phong, lẫm liệt. Rồi những cú x5, x10 thậm chí x100 tràn ngập facebook, các nhóm hội “chơi coin”. Thầy bà mọc lên tua tủa, chuyên gia phân tích nọ, chém gió kia, nhận định đợt này thế lọ, đợt kia thế chai… Tác giả của bài viết này cũng không ngoại lệ, ăn được con CAKE cú x120, thỉnh thoảng chốt nhẹ mấy k ông tơn lại ngoi lên facebook khoe, rồi đi du lịch, nghĩ dưỡng 5 sao; thỉnh thoảng đánh tiếng kiểu cần mua miếng đất xx tỏi; nên ở Vinhome Riverside hay Ocean Park City hơn hả anh em; quan ngại vụ xe Vinfast quá, chắc là đi Mẹc thôi anh em ạ…
Người ngoài cuộc suốt ngày được báo đài nhá vụ DOGE, vụ Musk bơm thổi, rồi Bitcoin liên tục lập đỉnh mới, thằng bạn ngày nào chơi coin méo mặt mấy năm giờ nó đang xắng mua xe, đổi nhà, nghỉ việc công ty sống cuộc đời tự do, ung dung tự tại với số tiền trên trời rơi xuống may chưa bể đầu… cũng nóng lắm. Nó làm được, chắc mình cũng làm được. Vì cũng chỉ cần buy buy, sell sell thôi mà, có khó gì đâu. Và thế là mỗi lần sóng lên, cả xã hội như hút cần, lại sản sinh ra thế hệ F0 mới. Lại một chu kỳ mới, một mùa xén lông cừu chuẩn bị diễn ra.
Trong dài hạn, sự lớn mạnh của thị trường tiền số thể hiện giá trị mà nó mang lại cho đời sống thực, nhưng trong ngắn hạn nó chỉ là một zero sum game, một cuộc chơi tổng bằng không, không hơn không kém. x5, x10 của người đi trước, cho đến hiện tại là tiền của người đi sau đang thế vào đó, nhưng hôm nay chưa thấy mất, vì thị trường vẫn đang trong giai đoạn FOMO. Tất nhiên là ở cái thị trường điên rồ này, x5, x10 rồi vẫn có thể tiếp tục x5, x10 tiếp. Nhưng chẳng ai biết được đâu sẽ là đỉnh cho đến khi cái đỉnh đã thực sự ở sau lưng họ. Khi họ nhận ra cả thị trường đang bán tháo, đang bỏ chạy thì đã muộn. Lúc đó cái quần bơi thủng đít và cái bikini sịn sẽ lòi ra, và ai cũng thấy được hết, vì thủy triều rút rồi mà. Khi đó, người ta sẽ biết được ai là “tay chơi sành sỏi”, và đâu là những “chú cừu”. Viết tới đoạn này, tác giả vừa đưa tay xuống sờ mông, tạm yên tâm rồi mới quay lại cào phím.
Rồi cái chu kỳ đó sẽ lại tiếp tục lặp đi lặp lại, lặp đi lặp lại. Vì con người là vậy, đám đông là vậy, họ hành động dựa trên lòng tham và nỗi sợ hãi, chứ biết dùng cái đầu cả thì chắc là ai cũng thành Warren Buffett hết, làm gì còn ai ăn được tiền của ai nữa.
Ủa, vậy thôi, nói vậy giờ thôi, không coin kiếc chi nữa hết à. Mặc kệ thằng cha suốt ngày khoe ăn CAKE ngọt lắm à?
Sẽ chẳng có câu trả lời nào đúng cho tất cả mọi người.
Nếu bạn chọn bỏ qua, hãy bỏ qua, kệ bu thằng cha x5, x10 kia đi, và sống cuộc sống của mình, làm công việc của mình, kiếm tiền theo cách của mình, vì đâu phải chỉ mỗi coin mới có thể làm giàu.
Nhưng nếu bạn muốn take risk, muốn xem như đây là một cơ hội, và thấy rằng mình không nên bỏ qua. Đầu tiên, HÃY BIẾT SỢ bạn ạ. Hãy hỏi thằng cha x5, x10 kia về những ngày nó gồng lỗ, những ngày nó sấp mặt khi tài sản bị chia 5 chia 7, những ngày nó sống trong cảm giác như cả thế giới đang chống lại mình, những ngày nó kỷ luật với bản thân để không all-in vào một cú chắc ăn nào đó, những ngày nó lục tung internet, mở hàng chục tab trên chrome để đọc về công nghệ, hiểu về thị trường, đọc về tài chính, để dù ruột thì xót xa mà lòng vẫn sắt son một niềm tin vào cái thứ mới mẻ, cái thứ mà người ta chỉ chực nó rớt, nó chết để mà chôn nó với bài điếu văn đã viết sẵn…
Vậy nên, đầu tiên HÃY BIẾT SỢ.
Sợ gì ta? Rồi sau đó sao nữa?
Hẹn gặp bạn ở bài viết sau. Còn nếu bạn biết sợ rồi và vẫn muốn xông ra trận mà không khiên không giáp, đó là lựa chọn của bạn.
Disclaimer: Bài viết mang phong cách cá nhân, thể hiện quan điểm, hiểu biết của cá nhân, không bài bác cũng không cổ súy cho việc tham gia thị trường tiền số. Vẫn là: tiền của bạn, bạn quyết định và chịu trách nhiệm.
